A carpintería de ribeira
Poucas veces atoparemos un vínculo tan forte como o que existe entre o Concello de Outes e a carpintería de ribeira. Unha madeira de calidade, especialmente adecuada para a navegación, foi o primeiro piar sobre o que se consolidou esta relación. Á súa sombra, aos poucos todo o contorno litoral de Outes foise enchendo de pequenos estaleiros e de serradoiros. Un enxame de operarios traballaban nesas empresas situadas a beiras do mar, de aí o alcume polo que eran coñecidos: os carpinteiros cos pes mollados. Hai xa algúns anos, o Concello de Outes organizou un roteiro para que se puidesen coñecer os vestixios de toda esa cultura, hoxe tristemente desaparecida, pero que é xerme dos estaleiros actuais que aínda se atopan na ría. O segundo paso para lembrar esta relación foi a creación do que se coñece como “roteiro emocional”, unha recreación virtual de todas esas vivencias e de todo ese saber facer, recollido en forma de testemuños: aquí. Recentemente deuse o terceiro e definitivo paso. Un desas carpinterías de ribeira, o Estaleiro Ciprián, foi rehabilitado para converterse no Museo da Carpintería de Ribeira. Se desexas coñecer a historia da carpintería de ribeira en Outes e toda a esencia desta actividade artesanal e industrial, estes son os horarios de visita:
  • venres de 16 a 20h
  • sábados de 10 a 14 e de 16 a 20h.
  • domingos de 10 a 14h
  • Resto dos días pódese concertar cita chamando ao 662523582.
O Estaleiro de Ciprián está na Praia de Broña, Outes.
Castro de Baroña
Acabaremos sospeitando que os nosos antepasados sempre tiveron unha notable atracción polas paisaxes, doutra forma non entenderiamos porque elixiron uns lugares tan fermosos para construír os seus poboados. O Castro de Baroña non é precisamente unha excepción, se non máis ben todo o contrario. A espectacular localización deste castro, nunha elevada península á beira dun gran areal, convérteo nun lugar único cheo de beleza e maxia. Ademais de ser un dos lugares máis espectaculares e recoñecidos da Ría de Muros Noia, o extraordinario castro situado en Porto do Son destaca pola súa singularidade. Esta característica ven dada non só polo deseño da súa construción se non por atoparse situado nunha pequena e abrupta península unida a terra por un diminuto istmo  arenoso, que aos poucos se converte nunha fermosa praia de media lúa. Habitado dende a segunda Idade de Ferro ata ben entrada a época romana, a súa apariencia actual data do cambio de era (século I a.C ata I d.C). Na súa construción destaca unha estrutura baseada nun complexo sistema defensivo, que se vía favorecido pola súa disposición peninsular. Descuberto en 1933 e declarado Monumento Artístico Nacional, ten unha primeira liña de foso e unha muralla seguida doutra que delimita os recintos. Unha entrada principal e tres plataformas, onde se atopan agrupadas máis de trinta vivendas perfectamente adaptadas ás irregularidades do terreo, de planta simple e forma circular ou  ovalada. Algún destes espazos destinábase a traballos artesáns, almacenamento…e como corresponde a un castro costeiro, atopáronse restos de cunchas, espiñas, moluscos e mariscos acumulados na zona do mesmo denominada “concheiro”. Resulta imposible pasar por alto a praia que o castro ten aos seus pés: Area Longa. Un areal para gozar de augas tranquilas e que en tempos supuxo un medio de vida para os habitantes do lugar. O Castro de Baroña é unha das imaxes máis recoñecibles das campañas publicitarias de turismo en Galicia. Fermoso a calquera hora do día, á tardiña redobra os seus encantos, ofrecéndonos unha das mellores postas de sol que xamais veremos. A entrada ao castro é libre e gratuíta, uns paneis proporcionan información, pero para axudar a coñecer este recinto creouse o Centro de Interpretación do Castro de Baroña. Situado nun edificio singular do século  XIX (antigo concello) do centro histórico da vila mariñeira de Porto do Son. A través de paneis, maquetas e obxectos orixinais atopados nas escavacións podemos coñecer mellor a vida dos habitantes dun dos castros costeiros máis representativos de Galicia.  
Museo Mineiro de San Finx
A recreación dun poboado mineiro, con espazos museísticos e un gran respecto polas historias persoais conforman un espazo único, que te permitirá viaxar no tempo a través da historia da minería, descubrindo todos os seus vaivéns, os seus contrastes, os seus períodos febrís e co denominador común do esforzo dunhas persoas por obter o valioso mineral desde as profundidades da terra. Sen dúbida atopámonos ante un dos máis curioso produtos de turismo industrial de Galicia. O xacemento mineiro de San Finx está presente na historia universal da minería desde a Idade do Bronce, cun papel esencial no comercio dos  fenicios. Na baixa Idade Media segue constatándose a explotación do estaño, probablemente destinado aos talleres de ourives de estaño e prata en Santiago de Compostela. Pero é a finais do século  XIX cando San  Finx adquire maior relevancia histórica, coa creación da sociedade de capital británico  The San  Finx  Tin  Minies  Limited: a primeira explotación de volframio iniciada en España e unhas das primeiras de Europa. A explotación dispón das instalacións técnicas máis avanzadas e chega a darlles traballo estable a 400 persoas. En 1940, a mina pasa a ser propiedade da empresa de capital español Industrias Galegas S.A. Na II Guerra Mundial, coa chamada febre do volframio, San Finx convértese nun foco industrial de interese estratéxico. Tras a guerra, a produción normalízase, manténdose ata o ano 1990, no que se suspende a explotación, retomándoa en 2015. O depósito de San Finx foi declarado como Punto de Interese Xeolóxico polo Instituto Xeolóxico Mineiro de España, ademais a súa contorna representa un espazo natural de gran beleza e interese biolóxico. Trátase dun espazo constituído por filóns de cuarzo que se estenden ao longo duns dous quilómetros. A súa composición indica temperaturas de formación relativamente baixas (200º C a 300º C) e posúe unha riqueza en estaño e volframio pouco frecuente en depósitos europeos. Respecto do patrimonio industrial mineiro, San  Finx consta dun conxunto de labores, equipamento e instalacións que reflicten a evolución da mina en máis dun século de actividade. Destacan, ademais dos labores superficiais de tempos antigos e os pozos máis recentes, os elementos construtivos conservados (almacén, lavadoiro  gravimétrico, edificio de  compresores e enganche eléctrico, armazón do pozo novo…). Nesta arqueoloxía industrial, fai falta sinalar tamén a existencia de equipos, algúns en perfecto uso, como  separadoras magnéticas de bandas cruzadas, forno de  fundición de estaño ou  compresor, entre outros.  

Porto do Freixo
A súa ribeira é con frecuencia un fervedoiro de xente que se levanta moi cedo para dedicarse á extracción do famoso berberecho desta ría, aínda que tamén hai lugar para excelentes ameixas ou mesmo recoiro. O berberecho é o indiscutible rei da Ría de Muros Noia, a súa cantidade, calidade e tamaño convérteno nunha auténtica xoia gastronómica, que leva aparellada unha notable rendibilidade económica. Para coñecer a fondo esta actividade, o Concello de Outes organizou “Vivir o marisqueo” (ver sección experiencias), a forma perfecta para achegarte á extracción dos moluscos… e acabar gozando dos seus sabores. Ademais das embarcacións de pesca e a lonxa, no porto do Freixo atoparás un bo número de restaurantes e mesóns onde degustar un produto que foi obtido a tan só uns centenares de metros, co que a súa calidade inicial vese reafirmada por unha frescura indiscutible. No seu pantalán tamén poderás ver algunha embarcación tradicional, como o balandro Joaquín  Vieta, unha estampa clásica da ría; pero aínda nos reserva outros atractivos, como o Centro de Actividades Náuticas Francisco Rama “ Fufú” (ver experiencias) e a súa veciña: unha pesqueira tradicional en desuso, pero que aínda conserva perfectamente a súa estampa. En 2022 tivo lugar a edición inicial da Feira Náutica do Freixo. Un evento que, a primeira fin de semana de xullo, entreterá aos visitantes cunha serie de actividades unidas polo mar. Diversas casetas expositoras, concertos, visitas guiadas por terra ou roteiros en embarcacións tradicionais mostrarannos a estreita relación entre Outes e o mar.  
Praias e senda litoral de Porto do Son
Porto do Son preséntase como favorito ao concurso de «Concello galego con maior número de praias». Trátase sen dúbida do concello galego situado máis ao norte dos que poden centrar o seu turismo estival nos areais. Como se pode esperar, da cantidade sae a calidade, e en Porto do Son poderás atopar exactamente o tipo de praia que responda os teus desexos: 20 praias de area branca en algo máis de 25 quilómetros de costa, o que permite escoller entre as situadas nunha contorna urbana ou as que permanecen nunha contorna virxe; con augas tranquilas e piscinas naturais perfectas para o baño, ou con ondada moderada e máis ventosas idóneas para a práctica de surf ou windsurf; praias  paradisíacas e cálidas, con embarcadoiros para sentarnos, deixar pasar o tempo e ver a posta de sol, con forma de enseada para gozar de longos paseos pola beira ou cunha paisaxe rochosa para ver como rompen as ondas; para unha tarde, para un día ou para quedarnos porque algúns destes areais de Porto do Son dispoñen de cámping,  merendeiros ou asadores, paseos marítimos… Toma nota: Aguieira, Area Longa-Baroña, Areas Longas- Basoña, Arnela, As Seiras-Queiruga, As Vellas do Pozo, Caveiro, Coira, Fonforrón, Lente, Herbas Pitas, O Son–O Cruceiro, Ornanda–Gaivotas, Pozo, Pozo pequena, Recaveira, Río Maior-O Dique, Río Sieira, Seráns, Suigrexas, Telleira e Xuño. Como ademais estamos falando dun concello que demostrou un gran amor polo senderismo, nos últimos tempos habilitáronse novos tramos de senda litoral para que se poida percorrer as diversos areais sen comprometer a súa integridade camiñando polas cercanía da AC-550. Pasarelas de madeira facilitan este tarefa para que todos poidamos desfrutar dunha paisaxe excepcional, na que destaca xusto enfrente, o Monte Louro, sempiterno vixía da Ría.
Vila mariñeira de Muros
Unha poboación que se mostra como un balcón tendido ao mar, a súa auténtica razón de ser. Pasan anos e séculos, a relación de Muros co mar sofre variacións, pero permanece igual de firme. Isto reflíctese nunha peculiar arquitectura que nos leva desde as grandes construcións edificadas nos períodos de maior bonanza económica ata o tipismo sen igual das vivendas mariñeiras. Muros é un magnífico exemplo de vila mariñeira e, sen dúbida, unha das vilas máis fermosas de Galicia. Desde a súa fundación no século X, a pesca e o marisqueo foron a súa razón de ser, que recibiu un enorme impulso no século  XIX coa implantación de numerosas factorías de salgadura. Ese esplendor, que lle levou a ser un dos portos máis importantes de Galicia, ten o seu reflexo na gran cantidade de casas nobres e monumentos de interese que atopamos no seu centro histórico. Dise que Muros móstrasenos como un xigantesco balcón pétreo aberto ao mar; e hai moito de certo xa que as vivendas mariñeiras conservan unha arquitectura homoxénea e rotunda: baixos con enormes e robustos soportais nos que antigamente se salgaba o peixe e balcóns corridos con varandas de ferro forxado. Estas edificacións góticas ou barrocas ven salpicadas por algún elemento modernista e tamén polas galerías acristaladas galegas, conferindo ao conxunto un carácter típico de gran atractivo visual. Á primeira liña de vivendas do porto chega unha serie de  estreitísimos canellóns que, cos seus orixinais nomes (rúa do sufrimento, da amargura, da saúde, da soidade…), constitúen unha das estampas máis características da poboación. As prazas públicas, estatuas ou o impresionante edificio do Mercado de Abastos Municipal son outros elementos que definen o carácter de Muros, pero unha mención aparte tamén merece o apartado relixioso. Santa María do Campo, a antiga ex colexiata, loce o seu gótico mariñeiro desde unha localización emblemática. No seu interior, o Cristo da Agonía é un exemplo de expresividade que merece sobradamente unha visita. Tamén destaca o Santuario da Virxe do Camiño, construción gótica sobre antigos restos  románicos, en cuxo interior atopamos unha imaxe da virxe que, como non podía ser doutra forma, a tradición di que chegou por mar. Loxicamente, como todo o bo que lle sucedeu a Muros, engadimos nós. Se queres mergullarte na tradición mariñeira de Muros e descubrir a estreita relación coa vida relixiosa, que deu lugar a tantos templos e a unha infinidade de curiosidades, o mellor é apuntarse ás #VisitasGuiadas de www.murosaugaesal.com  Reservas: info@murosaugaesal.com +34607725073 +34 678 941 419    
Pontenafonso e Estuario do Tambre
Hai construcións humanas que poderían competir en harmonía coas mellores obras da natureza.  Pontenafoso é un exemplo que, ademais de beleza intemporal, conta cun gran sentido práctico.  Pero á natureza nunca a podemos deixar de lado, neste caso esta gran ponte medieval atópase situada nun escenario de gran valor paisaxístico, o que aumenta o seu atractivo e anímanos a percorrela nun paseo apracible. Pontenafonso, que figura como Ponche dás Pías nos documentos medievais, une os  concellos de Outes e Noia, superando o obstáculo do río Tambre, que serve de límite entre ámbolos dous concellos. Crese que foi construído durante o reinado de Alfonso IX, ao que debe o seu nome. Antes da súa construción era necesario pasar o estuario en barca, o que constituía un considerable problema para o tránsito de persoas ou mercadorías. Reformas medievais e a reedificación realizada entre 1842 e 1844 proporcionáronlle o seu actual aspecto. Esta fermosa ponte está construída en perpiaños de granito e atópase sostida por 20 arcos de perfil oxival. A ponte contaba en orixe con 27 arcos, pero 7 deles perdéronse polas riadas. A pesar desa diminución, trátase dunha das pontes medievais máis longas de Galicia, pois se aproxima aos 270 metros. O seu ancho, de 5 metros, tamén a converte nunha das máis destacadas de Galicia. A súa lonxitude e estampa aseméllana á de Pontesampaio, localizada ao fondo da ría de Vigo, sobre o río Verdugo. Nesta zona próxima á desembocadura, o Tambre conforma un conxunto de gran valor paisaxístico, cun frondoso cañaveral que serve de albergue a variada fauna. As montañas serven de pano de fondo para redondear unha fermosa estampa que non podemos deixar de visitar. O Estuario do Tambre forma parte da Rede Natura 2000. Unha vez cruzado a ponte, en Outes, agárdanos a ermida de Nosa Señora da Ponche, unha pequena capela dos séculos XVI e XVII que pertenceu ao mosteiro de S. Xusto de Toxosoutos. A súa denominación axúdanos a comprender a gran importancia que esta ponte tivo e aínda ten para os habitantes desta comarca.  
Papeleiras do Río Vilacoba
En tempos menos tecnificados, a calidade da auga era imprescindible para a fabricación de papel, por iso moitas fábricas situáronse nas ladeiras dos ríos Vilacaboa e San Xusto de Lousame. Hoxe en día esas papeleiras son unhas ruínas que a natureza pugna por recuperar, nunha batalla que parece gañada de antemán. A calidade da auga segue presente, sen alteracións, proporcionando un ambiente sereno que redondea a beleza decadente que atrae toda a nosa atención. Unha ruta de sendeirismo de gran éxito anímanos a percorrer o territorio destas vellas fábricas, ampliando o percorrido ata as minas de San Finx e o Mosteiro de Toxosoutos, o que a converte nunha das mellores rutas da comunidade galega. En primeiro lugar atopamos as antigas Papeleiras de Brandia, á beira do Rio San Xusto. Estas vellas fábricas transpórtannos a unha época de moito traballo e dotan a todo o recinto dun ambiente misterioso, de gran atractivo natural e paisaxístico. Na seguinte aldea (O Castro) temos as aínda impresionantes ruínas da maxestosa fábrica de papel de Fontán. Neste tramo, e debido a que o río non salva desniveis importantes, o curso do mesmo chega a formar algunha pequena praia fluvial como a que atopamos un pouco antes da aldea de Cerquides, preto das ruínas da fábrica de papel da Galiñeira, a terceira no noso camiño. Durante todo o tramo, a beiras do Vilacoba, fórmanse saltos de auga, aínda que noutras zonas a auga circula mansa. Entraremos en contacto íntimo coa natureza e coñeceremos a historia do pasado, os enxeños hidráulicos que forman parte da cultura popular doutros séculos. Papeleiras, canles e muíños, conforman un sistema de aproveitamento ecolóxico da auga. A ruta das fábricas de papel de Lousame é un bo exemplo de como a natureza adoita apropiarse do que é seu, creando unhas estampas insólitas, onde a vexetación e as pedras establecen unha contorna única. Un carreiro que mostra un patrimonio industrial, envolto polos fentos, as árbores e o musgo.  
Vila medieval de Noia
Para trasladarse a tempos afastados nada mellor que pasear sen rumbo percorrendo prazas e rúas da histórica vila de Noia. Por todas partes imos atopar a harmonía de construcións medievais ben conservadas: igrexas, rúas ou soportais farannos comprender de forma instantánea porque a Feira Medieval de Noia é unha celebración de tanto éxito nesta terra: non poderiamos atopar un escenario mellor. É visita obrigada pasear por ela e gozala con calma. A súa riqueza histórica e arquitectónica, a estrutura das súas rúas, as súas pontes, prazas e soportais levarannos a viaxar a outros tempos, a outra época na que esta vila mariñeira tamén foi berce de zapateiros. Pórticos, rosetóns, arcos, capiteis… Unha incrible riqueza de arquitectura gótica que atoparemos en construcións como a Igrexa de San Martiño do século XV, a Praza do  Tapal ou a Igrexa de Santa María A  Nova do século  XIV, construída sobre unha primitiva igrexa  románica do século XII, e convertida hoxe no museo que alberga laudas gremiais. Á beira do concello sitúase o Convento de San Francisco, do século  XVI, que mestura o estilo gótico co renacentista. No centro histórico da que foi cualificada como a mellor vila oxival galega gozaremos das súas terrazas, as súas prazas e do tapeo e o bo comer dos seus mesóns, moitos situados baixo os soportais de casas nobres que conservan detalles como  ventanucos ou caras gravadas na pedra. Un fermoso recinto para gozar da súa gastronomía, non podemos deixar de probar a empanada de millo con xoubas e berberechos, para algúns a mellor de Galicia e que é a orixe da celebración da Festa da Empanada, un dos festexos gastronómicos máis lonxevos de Galicia. Nos períodos de vacacións, grazas á colaboración entre o Concello de Noia e a entidade Noia Histórica, os visitantes poden acceder a unhas interesantísimas visitas guiadas: Teléfono. +34 981821 598. E-mail: turismoconcellodenoia@gmail.com.
Central Hidroeléctrica do Tambre
En 1924, o prestixioso arquitecto Antonio Palacios, máximo expoñente do modernismo en Galicia, deseñou un edificio para albergar a instalación dunha central hidroeléctrica. Esta sorprendente construción pasou así a formar parte dun magnífico conxunto de edificios que se sitúan sobre a beira do Río Tambre, nun escenario de gran beleza paisaxística. Na antiga Pesqueira do Tambre, que antes servía de aloxamento para os empregados da empresa, atopamos hoxe un hotel de natureza, mentres que o edificio coñecido como “A casa dos Frades” está acondicionado para celebrar diferentes eventos. Como curiosidade, outra edificación acolle un museo sobre a lamprea. Un frondoso bosque de carballos, loureiros ou salgueiros anímanos a gozar dunha zona magnífica para comidas campestres, ademais de ser un punto inicial para rutas de sendeirismo. Conta cunha rechamante ponte colgante desde a que contemplamos antigas pesqueiras e tamén nace alí un percorrido sobre a devesa do Nimo e a beira do río Tambre. O Tambre, que máis adiante recupera o seu ímpeto, móstrase nesta zona como un lago, contribuíndo a crear unha atmosfera romántica propia de principios do século pasado. A zona de esparexemento, á beira da auga, lémbranos tempos da Belle Époque, mentres gozamos dunha vexetación exuberante.
Monte Louro e Lagoa de Xalfas
Unha gran mole, con dobre cume, andéntrase no mar coma un sentinela; tras el, unha lagoa dá acubillo a animais migratorios e a unha curiosa flora endémica; a postal, das mellores da fermosa terra galega, complétase cunha praia, case un estreito istmo, de  finísima area. A variable luz do sol fai o resto: o monte Louro é un refuxio para a imaxinación do home desde hai milenios. A xigantesca mole granítica do Monte Louro constitúe un dos escenarios máis representativos da Galicia Máxica. Pechando a ría de Muros Noia polo extremo norte, a súa orixinal silueta de dous cumes (cun máximo de 240 metros de altura), penetra no mar dando renda solta á nosa imaxinación: na súa historia confúndense os mitos e as lendas co recordo de ritos pagáns ancestrais. A súa peculiar localización proporciona non só unhas fantásticas vistas da ría de Muros Noia, se non que máis cara ao sur  nos permite gozar da península do Barbanza, adiviñándose o Castro de Baroña, e cara ao norte móstranos a praia de Ancoradoiro, co faro de Lariño, e aínda máis ao fondo, o cabo do fin do mundo: Fisterra. Ascender ao seu cume é un exercicio que require certo sacrificio, pero tamén podemos bordealo, gozando da suavidade da paisaxe, no que a presenza dun faro en punta Queixal constitúe outro punto de interese. O conxunto conforma un espazo privilexiado desde o punto de vista paisaxístico, xa que inclúe, ademais da fermosa praia virxe de Areia Maior, a lagoa de Xalfas, que está declarado espazo de interese natural pola súa gran riqueza biolóxica. Dun 200 m. de diámetro, a lagoa atópase separada do mar por unha barreira dunar que impide a desembocadura ao mar do río Longarelo. Neste tipo de ecosistemas tan pechados é relativamente frecuente a presenza dunha peculiar fauna e flora. A lagoa de Xalfas non é unha excepción, o que contribúe a aumentar o atractivo do recinto. Concretamente atopamos especies capaces de resistir a contradición da secura dun escenario case dunar mesturado cunha humidade do aire moi elevada. Destacando, entre unha selección de plantas capaces de fixar as areas, a presenza de Lilaeopsis  caroilnensis (coñecido como céspede acuático), sendo esta a única zona de Galicia na que existen exemplares desta especie. No relativo á fauna tamén atopamos unha curiosa contradición: a principios do verán aniñan especies como o lavanco, a foca común, o mergullón pequeno ou o rascón; mentres que pola contra tamén gozamos doutras especies que elixen a zona para hibernar, como o parrulo cristado, asubiador, mazarico ou a garza real. En época de temporais podemos ver araos papagaios ou araos romeiros en busca de refuxio. Gran cantidade de anfibios, réptiles e mesmo londras son tamén parte da familia que este espazo tan singular pon ante os nosos ollos.
A carpintería de ribeira
Poucas veces atoparemos un vínculo tan forte como o que existe entre o Concello de Outes e a carpintería de ribeira. Unha madeira de calidade, especialmente adecuada para a navegación, foi o primeiro piar sobre o que se consolidou esta relación. Á súa sombra, aos poucos todo o contorno litoral de Outes foise enchendo de pequenos estaleiros e de serradoiros. Un enxame de operarios traballaban nesas empresas situadas a beiras do mar, de aí o alcume polo que eran coñecidos: os carpinteiros cos pes mollados. Hai xa algúns anos, o Concello de Outes organizou un roteiro para que se puidesen coñecer os vestixios de toda esa cultura, hoxe tristemente desaparecida, pero que é xerme dos estaleiros actuais que aínda se atopan na ría. O segundo paso para lembrar esta relación foi a creación do que se coñece como “roteiro emocional”, unha recreación virtual de todas esas vivencias e de todo ese saber facer, recollido en forma de testemuños: aquí. Recentemente deuse o terceiro e definitivo paso. Un desas carpinterías de ribeira, o Estaleiro Ciprián, foi rehabilitado para converterse no Museo da Carpintería de Ribeira. Se desexas coñecer a historia da carpintería de ribeira en Outes e toda a esencia desta actividade artesanal e industrial, estes son os horarios de visita:
  • venres de 16 a 20h
  • sábados de 10 a 14 e de 16 a 20h.
  • domingos de 10 a 14h
  • Resto dos días pódese concertar cita chamando ao 662523582.
O Estaleiro de Ciprián está na Praia de Broña, Outes.
Castro de Baroña
Acabaremos sospeitando que os nosos antepasados sempre tiveron unha notable atracción polas paisaxes, doutra forma non entenderiamos porque elixiron uns lugares tan fermosos para construír os seus poboados. O Castro de Baroña non é precisamente unha excepción, se non máis ben todo o contrario. A espectacular localización deste castro, nunha elevada península á beira dun gran areal, convérteo nun lugar único cheo de beleza e maxia. Ademais de ser un dos lugares máis espectaculares e recoñecidos da Ría de Muros Noia, o extraordinario castro situado en Porto do Son destaca pola súa singularidade. Esta característica ven dada non só polo deseño da súa construción se non por atoparse situado nunha pequena e abrupta península unida a terra por un diminuto istmo  arenoso, que aos poucos se converte nunha fermosa praia de media lúa. Habitado dende a segunda Idade de Ferro ata ben entrada a época romana, a súa apariencia actual data do cambio de era (século I a.C ata I d.C). Na súa construción destaca unha estrutura baseada nun complexo sistema defensivo, que se vía favorecido pola súa disposición peninsular. Descuberto en 1933 e declarado Monumento Artístico Nacional, ten unha primeira liña de foso e unha muralla seguida doutra que delimita os recintos. Unha entrada principal e tres plataformas, onde se atopan agrupadas máis de trinta vivendas perfectamente adaptadas ás irregularidades do terreo, de planta simple e forma circular ou  ovalada. Algún destes espazos destinábase a traballos artesáns, almacenamento…e como corresponde a un castro costeiro, atopáronse restos de cunchas, espiñas, moluscos e mariscos acumulados na zona do mesmo denominada “concheiro”. Resulta imposible pasar por alto a praia que o castro ten aos seus pés: Area Longa. Un areal para gozar de augas tranquilas e que en tempos supuxo un medio de vida para os habitantes do lugar. O Castro de Baroña é unha das imaxes máis recoñecibles das campañas publicitarias de turismo en Galicia. Fermoso a calquera hora do día, á tardiña redobra os seus encantos, ofrecéndonos unha das mellores postas de sol que xamais veremos. A entrada ao castro é libre e gratuíta, uns paneis proporcionan información, pero para axudar a coñecer este recinto creouse o Centro de Interpretación do Castro de Baroña. Situado nun edificio singular do século  XIX (antigo concello) do centro histórico da vila mariñeira de Porto do Son. A través de paneis, maquetas e obxectos orixinais atopados nas escavacións podemos coñecer mellor a vida dos habitantes dun dos castros costeiros máis representativos de Galicia.  
Museo Mineiro de San Finx
A recreación dun poboado mineiro, con espazos museísticos e un gran respecto polas historias persoais conforman un espazo único, que te permitirá viaxar no tempo a través da historia da minería, descubrindo todos os seus vaivéns, os seus contrastes, os seus períodos febrís e co denominador común do esforzo dunhas persoas por obter o valioso mineral desde as profundidades da terra. Sen dúbida atopámonos ante un dos máis curioso produtos de turismo industrial de Galicia. O xacemento mineiro de San Finx está presente na historia universal da minería desde a Idade do Bronce, cun papel esencial no comercio dos  fenicios. Na baixa Idade Media segue constatándose a explotación do estaño, probablemente destinado aos talleres de ourives de estaño e prata en Santiago de Compostela. Pero é a finais do século  XIX cando San  Finx adquire maior relevancia histórica, coa creación da sociedade de capital británico  The San  Finx  Tin  Minies  Limited: a primeira explotación de volframio iniciada en España e unhas das primeiras de Europa. A explotación dispón das instalacións técnicas máis avanzadas e chega a darlles traballo estable a 400 persoas. En 1940, a mina pasa a ser propiedade da empresa de capital español Industrias Galegas S.A. Na II Guerra Mundial, coa chamada febre do volframio, San Finx convértese nun foco industrial de interese estratéxico. Tras a guerra, a produción normalízase, manténdose ata o ano 1990, no que se suspende a explotación, retomándoa en 2015. O depósito de San Finx foi declarado como Punto de Interese Xeolóxico polo Instituto Xeolóxico Mineiro de España, ademais a súa contorna representa un espazo natural de gran beleza e interese biolóxico. Trátase dun espazo constituído por filóns de cuarzo que se estenden ao longo duns dous quilómetros. A súa composición indica temperaturas de formación relativamente baixas (200º C a 300º C) e posúe unha riqueza en estaño e volframio pouco frecuente en depósitos europeos. Respecto do patrimonio industrial mineiro, San  Finx consta dun conxunto de labores, equipamento e instalacións que reflicten a evolución da mina en máis dun século de actividade. Destacan, ademais dos labores superficiais de tempos antigos e os pozos máis recentes, os elementos construtivos conservados (almacén, lavadoiro  gravimétrico, edificio de  compresores e enganche eléctrico, armazón do pozo novo…). Nesta arqueoloxía industrial, fai falta sinalar tamén a existencia de equipos, algúns en perfecto uso, como  separadoras magnéticas de bandas cruzadas, forno de  fundición de estaño ou  compresor, entre outros.  

Porto do Freixo
A súa ribeira é con frecuencia un fervedoiro de xente que se levanta moi cedo para dedicarse á extracción do famoso berberecho desta ría, aínda que tamén hai lugar para excelentes ameixas ou mesmo recoiro. O berberecho é o indiscutible rei da Ría de Muros Noia, a súa cantidade, calidade e tamaño convérteno nunha auténtica xoia gastronómica, que leva aparellada unha notable rendibilidade económica. Para coñecer a fondo esta actividade, o Concello de Outes organizou “Vivir o marisqueo” (ver sección experiencias), a forma perfecta para achegarte á extracción dos moluscos… e acabar gozando dos seus sabores. Ademais das embarcacións de pesca e a lonxa, no porto do Freixo atoparás un bo número de restaurantes e mesóns onde degustar un produto que foi obtido a tan só uns centenares de metros, co que a súa calidade inicial vese reafirmada por unha frescura indiscutible. No seu pantalán tamén poderás ver algunha embarcación tradicional, como o balandro Joaquín  Vieta, unha estampa clásica da ría; pero aínda nos reserva outros atractivos, como o Centro de Actividades Náuticas Francisco Rama “ Fufú” (ver experiencias) e a súa veciña: unha pesqueira tradicional en desuso, pero que aínda conserva perfectamente a súa estampa. En 2022 tivo lugar a edición inicial da Feira Náutica do Freixo. Un evento que, a primeira fin de semana de xullo, entreterá aos visitantes cunha serie de actividades unidas polo mar. Diversas casetas expositoras, concertos, visitas guiadas por terra ou roteiros en embarcacións tradicionais mostrarannos a estreita relación entre Outes e o mar.  
Praias e senda litoral de Porto do Son
Porto do Son preséntase como favorito ao concurso de «Concello galego con maior número de praias». Trátase sen dúbida do concello galego situado máis ao norte dos que poden centrar o seu turismo estival nos areais. Como se pode esperar, da cantidade sae a calidade, e en Porto do Son poderás atopar exactamente o tipo de praia que responda os teus desexos: 20 praias de area branca en algo máis de 25 quilómetros de costa, o que permite escoller entre as situadas nunha contorna urbana ou as que permanecen nunha contorna virxe; con augas tranquilas e piscinas naturais perfectas para o baño, ou con ondada moderada e máis ventosas idóneas para a práctica de surf ou windsurf; praias  paradisíacas e cálidas, con embarcadoiros para sentarnos, deixar pasar o tempo e ver a posta de sol, con forma de enseada para gozar de longos paseos pola beira ou cunha paisaxe rochosa para ver como rompen as ondas; para unha tarde, para un día ou para quedarnos porque algúns destes areais de Porto do Son dispoñen de cámping,  merendeiros ou asadores, paseos marítimos… Toma nota: Aguieira, Area Longa-Baroña, Areas Longas- Basoña, Arnela, As Seiras-Queiruga, As Vellas do Pozo, Caveiro, Coira, Fonforrón, Lente, Herbas Pitas, O Son–O Cruceiro, Ornanda–Gaivotas, Pozo, Pozo pequena, Recaveira, Río Maior-O Dique, Río Sieira, Seráns, Suigrexas, Telleira e Xuño. Como ademais estamos falando dun concello que demostrou un gran amor polo senderismo, nos últimos tempos habilitáronse novos tramos de senda litoral para que se poida percorrer as diversos areais sen comprometer a súa integridade camiñando polas cercanía da AC-550. Pasarelas de madeira facilitan este tarefa para que todos poidamos desfrutar dunha paisaxe excepcional, na que destaca xusto enfrente, o Monte Louro, sempiterno vixía da Ría.
Vila mariñeira de Muros
Unha poboación que se mostra como un balcón tendido ao mar, a súa auténtica razón de ser. Pasan anos e séculos, a relación de Muros co mar sofre variacións, pero permanece igual de firme. Isto reflíctese nunha peculiar arquitectura que nos leva desde as grandes construcións edificadas nos períodos de maior bonanza económica ata o tipismo sen igual das vivendas mariñeiras. Muros é un magnífico exemplo de vila mariñeira e, sen dúbida, unha das vilas máis fermosas de Galicia. Desde a súa fundación no século X, a pesca e o marisqueo foron a súa razón de ser, que recibiu un enorme impulso no século  XIX coa implantación de numerosas factorías de salgadura. Ese esplendor, que lle levou a ser un dos portos máis importantes de Galicia, ten o seu reflexo na gran cantidade de casas nobres e monumentos de interese que atopamos no seu centro histórico. Dise que Muros móstrasenos como un xigantesco balcón pétreo aberto ao mar; e hai moito de certo xa que as vivendas mariñeiras conservan unha arquitectura homoxénea e rotunda: baixos con enormes e robustos soportais nos que antigamente se salgaba o peixe e balcóns corridos con varandas de ferro forxado. Estas edificacións góticas ou barrocas ven salpicadas por algún elemento modernista e tamén polas galerías acristaladas galegas, conferindo ao conxunto un carácter típico de gran atractivo visual. Á primeira liña de vivendas do porto chega unha serie de  estreitísimos canellóns que, cos seus orixinais nomes (rúa do sufrimento, da amargura, da saúde, da soidade…), constitúen unha das estampas máis características da poboación. As prazas públicas, estatuas ou o impresionante edificio do Mercado de Abastos Municipal son outros elementos que definen o carácter de Muros, pero unha mención aparte tamén merece o apartado relixioso. Santa María do Campo, a antiga ex colexiata, loce o seu gótico mariñeiro desde unha localización emblemática. No seu interior, o Cristo da Agonía é un exemplo de expresividade que merece sobradamente unha visita. Tamén destaca o Santuario da Virxe do Camiño, construción gótica sobre antigos restos  románicos, en cuxo interior atopamos unha imaxe da virxe que, como non podía ser doutra forma, a tradición di que chegou por mar. Loxicamente, como todo o bo que lle sucedeu a Muros, engadimos nós. Se queres mergullarte na tradición mariñeira de Muros e descubrir a estreita relación coa vida relixiosa, que deu lugar a tantos templos e a unha infinidade de curiosidades, o mellor é apuntarse ás #VisitasGuiadas de www.murosaugaesal.com  Reservas: info@murosaugaesal.com +34607725073 +34 678 941 419    
Pontenafonso e Estuario do Tambre
Hai construcións humanas que poderían competir en harmonía coas mellores obras da natureza.  Pontenafoso é un exemplo que, ademais de beleza intemporal, conta cun gran sentido práctico.  Pero á natureza nunca a podemos deixar de lado, neste caso esta gran ponte medieval atópase situada nun escenario de gran valor paisaxístico, o que aumenta o seu atractivo e anímanos a percorrela nun paseo apracible. Pontenafonso, que figura como Ponche dás Pías nos documentos medievais, une os  concellos de Outes e Noia, superando o obstáculo do río Tambre, que serve de límite entre ámbolos dous concellos. Crese que foi construído durante o reinado de Alfonso IX, ao que debe o seu nome. Antes da súa construción era necesario pasar o estuario en barca, o que constituía un considerable problema para o tránsito de persoas ou mercadorías. Reformas medievais e a reedificación realizada entre 1842 e 1844 proporcionáronlle o seu actual aspecto. Esta fermosa ponte está construída en perpiaños de granito e atópase sostida por 20 arcos de perfil oxival. A ponte contaba en orixe con 27 arcos, pero 7 deles perdéronse polas riadas. A pesar desa diminución, trátase dunha das pontes medievais máis longas de Galicia, pois se aproxima aos 270 metros. O seu ancho, de 5 metros, tamén a converte nunha das máis destacadas de Galicia. A súa lonxitude e estampa aseméllana á de Pontesampaio, localizada ao fondo da ría de Vigo, sobre o río Verdugo. Nesta zona próxima á desembocadura, o Tambre conforma un conxunto de gran valor paisaxístico, cun frondoso cañaveral que serve de albergue a variada fauna. As montañas serven de pano de fondo para redondear unha fermosa estampa que non podemos deixar de visitar. O Estuario do Tambre forma parte da Rede Natura 2000. Unha vez cruzado a ponte, en Outes, agárdanos a ermida de Nosa Señora da Ponche, unha pequena capela dos séculos XVI e XVII que pertenceu ao mosteiro de S. Xusto de Toxosoutos. A súa denominación axúdanos a comprender a gran importancia que esta ponte tivo e aínda ten para os habitantes desta comarca.  
Papeleiras do Río Vilacoba
En tempos menos tecnificados, a calidade da auga era imprescindible para a fabricación de papel, por iso moitas fábricas situáronse nas ladeiras dos ríos Vilacaboa e San Xusto de Lousame. Hoxe en día esas papeleiras son unhas ruínas que a natureza pugna por recuperar, nunha batalla que parece gañada de antemán. A calidade da auga segue presente, sen alteracións, proporcionando un ambiente sereno que redondea a beleza decadente que atrae toda a nosa atención. Unha ruta de sendeirismo de gran éxito anímanos a percorrer o territorio destas vellas fábricas, ampliando o percorrido ata as minas de San Finx e o Mosteiro de Toxosoutos, o que a converte nunha das mellores rutas da comunidade galega. En primeiro lugar atopamos as antigas Papeleiras de Brandia, á beira do Rio San Xusto. Estas vellas fábricas transpórtannos a unha época de moito traballo e dotan a todo o recinto dun ambiente misterioso, de gran atractivo natural e paisaxístico. Na seguinte aldea (O Castro) temos as aínda impresionantes ruínas da maxestosa fábrica de papel de Fontán. Neste tramo, e debido a que o río non salva desniveis importantes, o curso do mesmo chega a formar algunha pequena praia fluvial como a que atopamos un pouco antes da aldea de Cerquides, preto das ruínas da fábrica de papel da Galiñeira, a terceira no noso camiño. Durante todo o tramo, a beiras do Vilacoba, fórmanse saltos de auga, aínda que noutras zonas a auga circula mansa. Entraremos en contacto íntimo coa natureza e coñeceremos a historia do pasado, os enxeños hidráulicos que forman parte da cultura popular doutros séculos. Papeleiras, canles e muíños, conforman un sistema de aproveitamento ecolóxico da auga. A ruta das fábricas de papel de Lousame é un bo exemplo de como a natureza adoita apropiarse do que é seu, creando unhas estampas insólitas, onde a vexetación e as pedras establecen unha contorna única. Un carreiro que mostra un patrimonio industrial, envolto polos fentos, as árbores e o musgo.  
Vila medieval de Noia
Para trasladarse a tempos afastados nada mellor que pasear sen rumbo percorrendo prazas e rúas da histórica vila de Noia. Por todas partes imos atopar a harmonía de construcións medievais ben conservadas: igrexas, rúas ou soportais farannos comprender de forma instantánea porque a Feira Medieval de Noia é unha celebración de tanto éxito nesta terra: non poderiamos atopar un escenario mellor. É visita obrigada pasear por ela e gozala con calma. A súa riqueza histórica e arquitectónica, a estrutura das súas rúas, as súas pontes, prazas e soportais levarannos a viaxar a outros tempos, a outra época na que esta vila mariñeira tamén foi berce de zapateiros. Pórticos, rosetóns, arcos, capiteis… Unha incrible riqueza de arquitectura gótica que atoparemos en construcións como a Igrexa de San Martiño do século XV, a Praza do  Tapal ou a Igrexa de Santa María A  Nova do século  XIV, construída sobre unha primitiva igrexa  románica do século XII, e convertida hoxe no museo que alberga laudas gremiais. Á beira do concello sitúase o Convento de San Francisco, do século  XVI, que mestura o estilo gótico co renacentista. No centro histórico da que foi cualificada como a mellor vila oxival galega gozaremos das súas terrazas, as súas prazas e do tapeo e o bo comer dos seus mesóns, moitos situados baixo os soportais de casas nobres que conservan detalles como  ventanucos ou caras gravadas na pedra. Un fermoso recinto para gozar da súa gastronomía, non podemos deixar de probar a empanada de millo con xoubas e berberechos, para algúns a mellor de Galicia e que é a orixe da celebración da Festa da Empanada, un dos festexos gastronómicos máis lonxevos de Galicia. Nos períodos de vacacións, grazas á colaboración entre o Concello de Noia e a entidade Noia Histórica, os visitantes poden acceder a unhas interesantísimas visitas guiadas: Teléfono. +34 981821 598. E-mail: turismoconcellodenoia@gmail.com.
Central Hidroeléctrica do Tambre
En 1924, o prestixioso arquitecto Antonio Palacios, máximo expoñente do modernismo en Galicia, deseñou un edificio para albergar a instalación dunha central hidroeléctrica. Esta sorprendente construción pasou así a formar parte dun magnífico conxunto de edificios que se sitúan sobre a beira do Río Tambre, nun escenario de gran beleza paisaxística. Na antiga Pesqueira do Tambre, que antes servía de aloxamento para os empregados da empresa, atopamos hoxe un hotel de natureza, mentres que o edificio coñecido como “A casa dos Frades” está acondicionado para celebrar diferentes eventos. Como curiosidade, outra edificación acolle un museo sobre a lamprea. Un frondoso bosque de carballos, loureiros ou salgueiros anímanos a gozar dunha zona magnífica para comidas campestres, ademais de ser un punto inicial para rutas de sendeirismo. Conta cunha rechamante ponte colgante desde a que contemplamos antigas pesqueiras e tamén nace alí un percorrido sobre a devesa do Nimo e a beira do río Tambre. O Tambre, que máis adiante recupera o seu ímpeto, móstrase nesta zona como un lago, contribuíndo a crear unha atmosfera romántica propia de principios do século pasado. A zona de esparexemento, á beira da auga, lémbranos tempos da Belle Époque, mentres gozamos dunha vexetación exuberante.
Monte Louro e Lagoa de Xalfas
Unha gran mole, con dobre cume, andéntrase no mar coma un sentinela; tras el, unha lagoa dá acubillo a animais migratorios e a unha curiosa flora endémica; a postal, das mellores da fermosa terra galega, complétase cunha praia, case un estreito istmo, de  finísima area. A variable luz do sol fai o resto: o monte Louro é un refuxio para a imaxinación do home desde hai milenios. A xigantesca mole granítica do Monte Louro constitúe un dos escenarios máis representativos da Galicia Máxica. Pechando a ría de Muros Noia polo extremo norte, a súa orixinal silueta de dous cumes (cun máximo de 240 metros de altura), penetra no mar dando renda solta á nosa imaxinación: na súa historia confúndense os mitos e as lendas co recordo de ritos pagáns ancestrais. A súa peculiar localización proporciona non só unhas fantásticas vistas da ría de Muros Noia, se non que máis cara ao sur  nos permite gozar da península do Barbanza, adiviñándose o Castro de Baroña, e cara ao norte móstranos a praia de Ancoradoiro, co faro de Lariño, e aínda máis ao fondo, o cabo do fin do mundo: Fisterra. Ascender ao seu cume é un exercicio que require certo sacrificio, pero tamén podemos bordealo, gozando da suavidade da paisaxe, no que a presenza dun faro en punta Queixal constitúe outro punto de interese. O conxunto conforma un espazo privilexiado desde o punto de vista paisaxístico, xa que inclúe, ademais da fermosa praia virxe de Areia Maior, a lagoa de Xalfas, que está declarado espazo de interese natural pola súa gran riqueza biolóxica. Dun 200 m. de diámetro, a lagoa atópase separada do mar por unha barreira dunar que impide a desembocadura ao mar do río Longarelo. Neste tipo de ecosistemas tan pechados é relativamente frecuente a presenza dunha peculiar fauna e flora. A lagoa de Xalfas non é unha excepción, o que contribúe a aumentar o atractivo do recinto. Concretamente atopamos especies capaces de resistir a contradición da secura dun escenario case dunar mesturado cunha humidade do aire moi elevada. Destacando, entre unha selección de plantas capaces de fixar as areas, a presenza de Lilaeopsis  caroilnensis (coñecido como céspede acuático), sendo esta a única zona de Galicia na que existen exemplares desta especie. No relativo á fauna tamén atopamos unha curiosa contradición: a principios do verán aniñan especies como o lavanco, a foca común, o mergullón pequeno ou o rascón; mentres que pola contra tamén gozamos doutras especies que elixen a zona para hibernar, como o parrulo cristado, asubiador, mazarico ou a garza real. En época de temporais podemos ver araos papagaios ou araos romeiros en busca de refuxio. Gran cantidade de anfibios, réptiles e mesmo londras son tamén parte da familia que este espazo tan singular pon ante os nosos ollos.